Kruidje-roer-mij-niet, mimosaboom of jurema: welke mimosa bedoel je

Wie in Nederland "mimosa" zegt, bedoelt meestal een van vier planten: het kruidje-roer-mij-niet (Mimosa pudica), de gele mimosa of mimosaboom uit bloemenwinkel en tuincentrum (Acacia dealbata), de Perzische slaapboom (Albizia julibrissin) of, in smartshops, jurema preta (Mimosa tenuiflora). Ze horen alle vier bij dezelfde tak van de vlinderbloemenfamilie, de mimosoïde clade. Maar twee ervan zijn echte Mimosa's, de andere twee niet.

Vier planten met één naam

Maten en herkomst komen uit de Flora of China (deel 10) voor de eerste drie soorten en uit Camargo-Ricalde (2000) en Matos e.a. (2019) voor jurema preta.

Kruidje-roer-mij-niet: Mimosa pudica

Dit is de plant waar het geslacht naar heet. Linnaeus beschreef hem in 1753 (IPNI). Het is een kruid of halfstruik tot ongeveer een meter, met stekels op de stengels. Het blad is bijzonder: twee paar veertjes die als vingers uit één punt komen, elk met 10 tot 20 paar smalle blaadjes. Raak je ze aan, dan vouwen de blaadjes dicht. De bloemen staan in roze bolletjes van zo'n centimeter doorsnee.

De soort komt uit tropisch Amerika en is inmiddels in vrijwel alle tropische streken verwilderd (Flora of China). In Brazilië groeit hij in bijna elke deelstaat, van de Amazone tot het zuiden (Flora e Funga do Brasil). In Nederland ken je hem als kamerplant.

Met jurema preta deelt hij het geslacht en weinig meer. Jurema preta is een houtige boom met witte aren en meer veertjes per blad.

De mimosa van de bloemist: Acacia dealbata

De gele bloemtakken die de bloemist als mimosa verkoopt, komen van Acacia dealbata. Tuincentra en webwinkels bieden de boom aan als mimosa of mimosaboom. Het is een Australische acacia zonder doorns, met fijn geveerd, zilvergrijs tot groen blad: 10 tot 20 paar veertjes, elk met 26 tot 46 paar blaadjes van 3 mm. De bloemhoofdjes zijn 6 tot 7 mm groot en staan in trossen of pluimen (Flora of China).

Botanisch staat Acacia dealbata op een andere tak dan Mimosa. Sinds de botanische congressen van 2005 en 2011 is hij een acacia in de strikte zin, het Australische geslacht (WorldWideWattle). Het verschil met jurema preta zie je meteen: gele bolletjes tegenover witte aren, en geen stekels.

De Perzische slaapboom: Albizia julibrissin

Albizia julibrissin heet in het Nederlands Perzische slaapboom. In Engelstalige landen wordt hij vaak mimosa genoemd. Het is een bladverliezende boom die tot 16 meter hoog kan worden, met 4 tot 12 paar veertjes per blad en 10 tot 30 paar blaadjes per veertje. Wat je ziet als bloem, zijn vooral de roze meeldraden van zo'n 2,5 cm lang, in pluimen aan het eind van de takken. De peul is plat en lintvormig, 9 tot 15 cm lang (Flora of China). De soort komt uit Centraal-, Oost- en Zuidwest-Azië.

Albizia hoort ook in de mimosoïde clade, maar in een ander geslacht. De pluizige bloem van meeldraden is een kenmerk van die hele tak, en daarom lijken de vier planten in dit overzicht op elkaar.

Jurema preta: Mimosa tenuiflora

De plant waar deze site over gaat, is een doornige struik of boom van 1 tot 8 meter uit droge bossen van Zuid-Mexico tot Noordoost-Brazilië. De bloemen zijn klein en wit, in aren van 3 tot 7,5 cm. Het blad is dubbel geveerd met tientallen blaadjes van een paar millimeter per veertje. In de handel heet hij Mimosa hostilis; waarom dat dezelfde soort is, lees je bij naam en synoniemen.

In Nederland kom je hem vooral tegen als zaad en als gedroogde wortelbast. Als kamerplant vraagt hij warmte: in zijn hele natuurlijke gebied vriest het nooit, en de laagste temperatuur die Embrapa noemt is 10,1 °C (Embrapa, deel 4).

Een vijfde: de Illinois mimosa

In de Verenigde Staten heet Desmanthus illinoensis ook Illinois mimosa of false sensitive plant (USDA NRCS). Het is een vaste plant van de prairie, 0,6 tot 1,3 meter hoog, met witte bolronde bloemhoofdjes. De blaadjes vouwen dicht bij aanraking of fel zonlicht, net als bij het kruidje-roer-mij-niet. Anders dan dat tropische plantje komt deze soort van nature voor tot in Minnesota en South Dakota.

Welke plant past bij wat je zoekt

• Zoek je een plantje waarvan het blad dichtklapt, dan is dat het kruidje-roer-mij-niet. Desmanthus illinoensis is een verwant met hetzelfde gedrag, uit een gebied met koude winters.
• Zoek je gele pluizige bloemtakken, dan is het Acacia dealbata.
• Zoek je een boom met roze pluimen, dan is het de Perzische slaapboom.
• Zoek je Mimosa hostilis, Mimosa tenuiflora of jurema, dan gaat het om jurema preta. Zaden en bast daarvan staan bij zaden en bast kopen.

De plaats van al deze planten in de familie zie je in de stamboom.